AltayBozkır Kültürünün Temelleri

At ve Demir: Bozkır medeniyetinin omurgasını at (ulaşım, savaş, besin) ve demir (silah, alet yapımı) oluşturur.

Sosyal Yapı: Toplum; oguş (aile), urug (soy), boy (kabile), budun (halk) ve il (devlet) basamaklarından meydana gelir.

Coğrafya: Orta Asya’nın sert iklimi, otlakları ve su kaynaklarını takip eden yarı göçebe bir hayatı zorunlu kılmıştır.

İlk Boy Birlikleri: Çin kaynaklarında MÖ 2000'li yıllardan itibaren kuzeydeki konargöçer topluluklardan bahsedilir.

Büyük İmparatorluklar: Hunlar, Göktürkler ve Uygurlar bozkır coğrafyasında teşkilatlı ilk büyük Türk devletlerini kurdu.

Askeri Zekâ: Sürekli hareket kabiliyeti, ok ve yay kullanımındaki ustalık ile "Turan taktiği" (sahte ricat), bozkır ordularını üstün kıldı

Asya Hun Devleti (MÖ 220 – MS 216): Tarihte Türk boylarını tek bayrak altında toplayan ilk devlettir. Teoman ve özellikle Mete Han döneminde Orta Asya'da tam bir egemenlik kurulmuştur. Çin Seddi bu dönemdeki Hun akınlarını durdurmak için inşa edilmiştir.

Kök Türk Devleti (552 – 744): Tarihte "Türk" adını ilk kez resmi devlet ismi olarak kullanan medeniyettir. Bumin Kağan tarafından kurulmuş, İpek Yolu'nu kontrol altına almışlardır. Bıraktıkları Orhun Kitabeleri, Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleridir.

Uygur Devleti (744 – 840): Maniheizm dinini kabul ederek yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Göçebe kültürü terk edip şehirler (balık), tapınaklar ve saraylar kurmuşlar; matbaa ve kâğıt kullanarak yüksek bir kültür seviyesine ulaşmışlardır.

Askeri Teşkilat ve Savaş Taktikleri
• Onlu Sistem: Mete Han tarafından MÖ 209'da kurulan ve günümüz dünya ordularının da temelini oluşturan sistemdir. Ordu 10, 100, 1.000 ve 10.000 (tümen) kişilik disiplinli birliklere ayrılmıştır.

Turan (Kurt) Taktiği: Savaş sırasında ordu merkez, sağ ve sol olmak üzere üç kola ayrılırdı. Merkez güçler düşmana saldırır ve yenilmiş gibi yaparak geri çekilirdi (sahte ricat). Düşman orduyu takip edip pusu alanına girdiğinde, sağ ve sol kollar düşmanı çember içine alarak (hilal taktiği) imha ederdi.

Ordu-Millet Anlayışı: Bozkırda eli silah tutan her kadın ve erkek, barış zamanı halk, savaş zamanı askerdi. Ücretli askerlik sistemi kesinlikle yoktu

3. Sosyal ve Ekonomik Hayat
• Çadır Kültürü (Otağ): Yarı göçebe hayatın bir gereği olarak, keçe kumaştan yapılan ve kolayca sökülüp takılabilen taşınabilir evler kullanılırdı.

3. Sosyal ve Ekonomik Hayat
• Çadır Kültürü (Otağ): Yarı göçebe hayatın bir gereği olarak, keçe kumaştan yapılan ve kolayca sökülüp takılabilen taşınabilir evler kullanılırdı.

• Kut İnancı ve Töre: Devleti yönetme yetkisinin hükümdara Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı (Kut). Devlet işleri, yazısız hukuk kuralları olan ve hükümdarın bile çiğneyemediği Töre'ye göre yürütülürdü. Kurultay adı verilen meclislerde devlet kararları alınırdı.

Hayvancılık ve Ticaret: Temel geçim kaynağı hayvancılıktı (koyun, at, sığır). Dokumacılık, maden işlemeciliği (özellikle demircilik) ve İpek Yolu üzerinden yapılan ticaret ekonominin diğer önemli unsurlarıydı.

Orhun Kitabeleri (Göktürk Yazıtları), 8. yüzyılda İkinci Kök Türk Devleti döneminde dikilen, Türk tarihinin, dilinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleridir. Bugün Moğolistan sınırları içinde, Orhun Irmağı vadisinde yer alırlar.

Yazıtlar; Bilge Kağan, kardeşi Kültigin ve vezir Bilge Tonyukuk adına dikilmiş üç büyük taştan oluşur.

Kitabelerin İçeriği
• Tarihi Hesaplaşma: Yazıtlarda Kök Türk Devleti’nin kuruluşu, Çin esaretine nasıl düşüldüğü, verilen bağımsızlık mücadeleleri ve devletin yeniden nasıl ayağa kaldırıldığı anlatılır.

• Halkı Ukarma (Uyanışa Çağrı): Bilge Kağan, Çinlilerin tatlı sözlerine ve ipekli kumaşlarına kanıp bağımsızlığını kaybeden Türk halkını sert bir dille uyarır. Geleneklerine bağlı kalmalarını öğütler.